Rozwój mowy dziecka trwa od narodzin do 7 roku życia!
Wyróżniamy cztery etapy rozwoju mowy dziecka:
- okres melodii 0-12 miesięcy
- okres wyrazu 1-2 rok życia
- okres zdania 2-3 rok życia
- okres swoistej mowy dziecięcej 3-7 rok życia.
Okres melodii – pierwszy rok życia
Dziecko już od chwili narodzin ćwiczy narządy mowy poprzez wokalizacje: płacz, śmiech, pomrukiwanie, piski. Jest to także pierwszy sposób, dzięki któremu dziecko komunikuje się ze swoim otoczeniem.
Około 2 - 3 miesiąca życia pojawia się głużenie, czyli nieświadome wybrzmiewanie dźwięków, któremu współtowarzyszą ruchy całego ciała. Głużenie to wydawanie przez dziecko dźwięków [o, a, y, e, u], a później [aaa, ooo, age, agu].
Około 5 - 6 miesiąca życia pojawia się gaworzenie, które jest odruchem warunkowym i polega na świadomym wydawaniu dźwięków. Gaworzenie, to powtarzanie serii jednakowych sylab o budowie spółgłoska-samogłoska np. [babababa], [mamamama], itd.
Pierwsze prototypy wyrazów pojawiają się przeważnie w końcowej fazie okresu melodii, czyli około 9 - 12 miesiąca życia. Wówczas obserwujemy, że reduplikacja sylab doprowadza do powstawania pierwszych słów np. [mama], [tata], [baba], [papa] itd., które znaczeniowo odnoszą się do osób z najbliższego otoczenia dziecka. Stopniowo w mowie dziecka pojawiają się także wyrażenia dźwiękonaśladowcze np. [muuu].
Okres wyrazu – od 1 do 2 roku życia
Drugi rok życia to czas między 13 a 24 miesiącem życia i jest to okres niezwykle intensywnego i dynamicznego rozwoju dziecka. W tym czasie obserwujemy duży wzrost zasobu słownictwa.
Najczęściej pomiędzy 16 a 24 miesiącem życia obserwuje się eksplozję słownictwa.
Bardzo charakterystycznym zjawiskiem w okresie tworzenia przez dziecko pierwszych wyrazów są onomatopeje (wyrażenia dźwiękonaśladowcze), czyli odgłosy zwierząt, pojazdów, ale też onomatopeje funkcjonujące jako nazwy np. odkurzacz – buuu – dzieci same nadają dźwięki przedmiotom.
Około 24 miesiąca życia w mowie dziecka zaczynają pojawiać się proste zdania dwuelementowe, które są zbudowane z dwóch wyrazów na przykład mama oć (mama chodź).
Okres zdania – od 2 do 3 roku życia
Czas pomiędzy 2-3 rokiem życia nazywany jest okresem zdania. Jest to etap znacznej aktywności komunikacyjnej dziecka i manifestuje się częstym mówieniem i powtarzaniem wypowiedzi dorosłych. Dziecko w tym wieku przechodzi od fazy wypowiedzi dwuwyrazowych przez fazę wypowiedzi kilkuwyrazowych do fazy pełnych zdań.
Pod koniec 3 roku życia w mowie dziecka pojawia się coraz więcej zdań pojedynczych rozwiniętych i zdań złożonych.
Dzięki śpiewaniu piosenek i powtarzaniu wierszyków, dziecko powtarza coraz trudniejsze konstrukcje składniowe, natomiast nie stosuje ich jeszcze w mowie spontanicznej.
Okres swoistej mowy dziecięcej – od 3 do 7 roku życia
Okres swoistej mowy dziecięcej przypada na 3-7 roku życia. Dziecko w wieku przedszkolnym doskonali wszystkie umiejętności językowe, które wykształciło w pierwszych trzech latach swojego życia. Zasób słownictwa jest coraz większy z każdym dniem. Na tym etapie dziecko prowadzi już swobodne rozmowy, natomiast w mowie dziecka niekiedy w dalszym ciągu możemy obserwować swoiste formy językowe.
Artykulacja:
- między 3 - 4 rokiem życia w mowie dziecka pojawiają się głoski syczące [s, z, c, dz]
- między 4 - 5 rokiem życia pojawiają się głoski szumiące [sz, ż, cz, dż]
- około 6 roku życia pojawia się najtrudniejsza głoska języka polskiego, czyli głoska [r]
Dziecko rozpoczynające naukę w szkole podstawowej powinno mówić prawidłowo wszystkie głoski języka polskiego!
Niezwykle ważne jest, żeby patrzeć na dziecko całościowo, ponieważ rozwój mowy jest ściśle powiązany z ogólnym rozwojem psychoruchowym malucha. Mowa jest tak naprawdę bardzo skomplikowaną czynnością, wymagającą skoordynowanej pracy wielu układów i sprawnych narządów artykulacyjnych. Dziecko ćwiczy je już w brzuchu mamy (np. ssanie kciuka) i doskonali od momentu narodzin. Ogromne znaczenie ma technika ssania, później nauka gryzienia, żucia, połykania, prawidłowe oddychanie, pozycja spoczynkowa języka. Wszystko ma znaczenie!
Bibliografia:
1. Banaszkiewicz A., Rozwój sprawności językowych w ontogenezie [w:] Surdologopedia, 2015.
2. Jastrzębowska G., Zakłócenia i zaburzenia rozwoju mowy, [w:] Logopedia. Pytania i
odpowiedzi, (red.) T. Gałkowski, G. Jastrzębowska, 1999.
3. Kaczmarek L., Nasze dziecko uczy się mowy, 1996.
4. Krasowicz-Kupis G., Rozwój sprawności językowej dziecka: teoria i praktyka, 2004.
5. Styczek I., Logopedia, Warszawa 1979.